همانطور که می دانید مغز انسان با دریافت دو تصویر از دو چشم و تلفیق آنها در یکدیگر، تصویری بعد دار و دارای عمق میسازد. بر همین اساس و به طور معمول در تولید فیلمهای سه بعدی از دوربینی با دو لنز شیئی (یا بنا به اصطلاح فرانسوی رایج در سینما Objectif که معادل واژه انگلیسی Objective است) استفاده میشود که هر کدام یک صحنه واحد از زاویهای بسیار نزدیک به دیگری، فیلمبرداری میکند که فاصله آنها از هم به اندازه فاصله دو چشم از یکدیگر است.
برای نخستین بار در سالهای دهه 1840 سر چارلز ویتستون وسیلهای به نام Mirror Stereoscope را به عنوان یک برجسته بین معرفی کرد تا اینکه 6 سال بعد، یک شخص آلمانی تکنیک عکاسی Stereoscopic و یک اسکاتلندی دستگاه نگاه به تصاویر بعد دار را ابداع کردند.
در سال 1858 ژوزف دالمدا روشی برای پخش تصاویر بعد دار را درشهر پاریس به نمایش گذاشت که در آن اولین تصویر نارنجی رنگ و دیگری آبی شده بودند و هردوی این تصاویر از پشت یک فیلتر هم رنگ (نوعی عینک نارنجی یا عینک آبی) دیده میشدند. مدتها گذشت تا سرانجام اولین فیلم بعد دار ساخته ادوین پورتر و ویلیام ودل در تاریخ 10 جون 1915 در نیویورک به نمایش درآمد.
بازدیدکنندگان از نمایشگاه جهانی نیویورک در سال 1939 شاهد معرفی نظاره گر استریو به نام View-master محصول شرکت Sawyer’s بودند که چند فیلم و داستان عکس دار نیز به وسیله آن به نمایش درآمد. در همین زمان شرکت Polaroid عینک مخصوص تماشای چنین تصاویری را ارائه کرد اما گشایش یک سالن ویژه سینما برای نشان دادن این نوع فیلمها تا پس از پایان جنگ جهانی دوم به طول انجامید و اولین آنها در روسیه ساخته شد.
زمستان سال 1952 زمانی بود که نخستین فیلم های بعد دار نظیر The Lions of Zulu در هالیوود ساخته و در دوسالن پر از تماشاچی کمپانی پارامونت در حالی که عینکهای Polarizante به چشم داشتند، به اکران درآمد. یکسال بعد این تکنیک طرفداران بسیاری یافت و بر تعداد چنین روشهایی برای ساخت فیلم افزوده شد. اکنون پس از سالها اینطور به نظر میرسد که به کارگیری تکنیک های ساخت فیلم سه بعدی دوباره مدنظر قرار گرفته و دوره جدید برای توسعه چنین سرگرمیهایی درراه است. ناگفته نماند که برای پخش یک فیلم سهبعدی، سالنی با پروژکتور مخصوص و یک سرور که نسخه دیجیتالی فیلم روی آن قرار میگیرد، نیاز است. انواع عینکهای سه بعدی
برای تماشای فیلمهای سه بعدی عینکهای خاصی لازم است که به سه دسته کلی تقسیم میشوند:
1- عینکهای Xpand با واژه فرانسوی Actif یا همان Active انگلیسی (به معنای فعال) نیز شناخته میشوند. دلیل این نامگذاری وجود شاترهای فعال در این عینک است که به طور متناوب و با سرعت بالا، مقابل هر یک از دو چشم، بسته و باز میشوند. با استفاده از یک صادرکننده مادون قرمز که هماهنگ با تایم کد فیلم است و در نزدیکی پروژکتور قرار دارد، با انعکاس اطلاعات به عینک احساس دیدن عمق به وجود میآید. ریتم این عمل 144 بار در ثانیه یا 144 هرتز معادل سرعت تجزیه و تشخیص مغز است و معمولا برای اینکه تمام زوایا در بر گرفته شوند از دو صادرکننده مادون قرمز در سالن استفاده میشود، اما استثنا هم وجود دارد و برای مثال در فستیوال کن (Festival de Cannes) هنگام نمایش انیمیشن UP از 30 صادرکننده مادون قرمز استفاده شده بود.
وجود نوعی گیرنده مادون قرمز در مرکز این عینک، یک نمایشگر کریستال مایع LCD با وضوح 10801920 همراه با یک فیبر مدار چاپی (PCB) عواملی هستند که گاهی موجب بروز اشکال در عینکهای Xpand میشوند، ضمناَ این عینکها فقط یکبار قابل مصرف بوده و تماشاچی نمیتواند مجددا آنها را به کار گیرد.
2- این گروه به Real D یا به اصطلاح فرانسوی Passif معادل لغت انگلیسی Passive (به معنای غیر فعال) معروفند. اساس کار این عینک ها براصل قطبی کردن یا Polarization نور استواراست و بنابراین تماشاچی میتواند آنها را چندین بار به کارگرفته و پس از پایان فیلم عینک را برای خود نگاهدارد. شیشههای عینک Real D نورهای ساطع شده از پرده را در جهت مخالف یکدیگر پلاریزه کرده و بدین ترتیب یک چشم، نور قطبی عمودی و دیگری نور قطبی افقی را میبیند البته پروژکتور مورد استفاده در این تکنولوژی، برای از بین بردن پرش در تصاویر، هر فریم را سه بار پخش میکند.
3- نام Dolby 3D از اسم کمپانی معتبر دالبی به عنوان ابداع کننده این عینکها گرفته شده است. در این تکنیک با نصب یک فیلتر ویژه چرخان در پروژکتور مخصوص نمایش، طول موجها دسته بندی شده و به صورت سه نور قابل دیدن برای انسان شامل سرخ، آبی و سبز به پرده میرسند. با چندتایی شدن طول موجهای ارسالی، عینک Dolby 3D موجب میشود تا هر چشم تنها طول موج خاصی از هر رنگ را ببیند که به این ترتیب تصاویر عمق یافته و سه بعدی دیده میشوند. عینکهای مربوط به فناوری مورد بحث که به wavelength multiplex visualization با معنای تجسم مرکب طول موج معروف است، اطلاعات بصری دریافت شده را از یکدیگر تفکیک کرده و تصاویر هر چشم را مشخص میکند. این عینکها دارای قیمتی چند برابر عینکهای Real D هستند اما می توان آنها را چندبار مورد مصرف قرار داد. به جرأت میتوان گفت تهیه مقدمات و ساخت یک فیلم سه بعدی حدود ده در صد بیشتر از یک فیلم عادی (دوبعدی) هزینه در پی داشته و برای نمایش آن به وسایل بسیار گران قیمتی نیاز است. آمارها نشان میدهند مجهز کردن هر سالن سینما برای بوجود آوردن امکان پخش فیلم های سه بعدی فراتر از هفتاد هزار یورو (کمی بیش از صد هزار دلار) نیاز است و این هزینه پروژکتور، سرویس دهنده (Server) و مسائل اکران را شامل میشود. البته عینک هم بسته به آن که توسط سینما خریداری شده و یا اجاره گردد، هزینه خاص خود را دارد که باید برای تمیز کردن عینکهای Xpand و Dolby 3D بعد ازهر بار استفاده و امکان شکستن یا گاهی ربودن آنها را نیز در نظر گرفت و برای آنها هم بودجهای اختصاص داد اما فراموش نکنیم که تمام این مبالغ را در نهایت تماشاگر متقبل میگردد. کمی درباره AVATAR
هر سال در دنیا تعدادی فیلم سه بعدی به نمایش و اکران در میآیند ولی همانطور که اشاره کردیم مهمترین فیلم سه بعدی سالهای اخیر avatar محصول استودیوی فاکس قرن بیستماست که 18 دسامبر 2009 به نمایش درآمد تا به عنوان بزرگترین واقعه هنر هفتم در جهان سینما محسوب گردد. ایده ساخت فیلم مورد بحث به سال 1995 باز میگردد اما کارگردان فیلم (جیمز کامرون) باید سالها صبر میکرد تا به فناوری جدید و لازمَ، برای ساخت آواتار دست یابد زیرا تلفیقی از فیلم سینمایی و انیمیشن کامپیوتری است. همچنین جلوههای ویژه بینهایت خیرهکنندهای دارد که هر تماشاگری را مبهوت و شگفتزده مینماید.
این فیلم که داستان آن در 150 سال آینده میگذرد، به گفته بسیاری از کارگردانان، مدیران استودیوهای تولید و پخش فیلم، منتقدان و تماشاگران، تحول عظیمی در تجربه تماشای فیلم در سالنهای سینما به وجود آورده و به دلیل بهرهگیری از جدیدترین و پیشرفتهترین فناوریهای روز، جلوههای ویژه بیهمانند و برخورداری از تکنیک و شیوه نمایش سهبعدی، تماشاگران را به سالهایی میبرد که هنوز آن را ندیدهاند. در آواتار امکان آن فراهم شده است تا تماشاگران با استفاده از عینک سه بعدی مخصوص، بتوانند همراه و همگام شخصیت اصلی فیلم باشند بطوری که در بیشتر لحظات، احساس میکنند از فاصلهای نزدیک، در صحنههای جنگ یا تراژدی با آدمهای این فیلم هستند.
جالب است بدانید فیلم برداری آواتار در لسآنجلس، نیوزلند و خلیج مکزیک انجام شده و به صورت همزمان در 120 کشور جهان روی پرده رفت که تا زمان نگارش این مطلب، با رقم فروش جهانی بیشتر از 2 میلیارد و 351 میلیون دلار، لقب پرفروشترین فیلم سینمایی تمام ادوار تاریخ را بخود اختصاص داده است. گفتنی اینکه واژه AVATAR نام یکی از الهههای افسانهای هندویسم است که AVATARA و در زبان سانسکریت AvATARTI نیز خوانده میشود و معرف نوعی فرستاده در ممالک هستی است که برای کنکاش در موضوعاتی خاص مأمور میشود. منبع:ماهنامه نوآور
ZBrush study
